Alt Ağ Oluşturma (Subnetting), bir ağdaki IP adres yapısının daha verimli kullanılması, ağ trafiğinin azaltılması ve yönetimin kolaylaştırılması amacıyla ağın daha küçük parçalara bölünmesi işlemidir,.
İşte kaynaklara göre alt ağ oluşturma sürecinin detayları:
1. Alt Ağ Oluşturmanın Amacı ve Mantığı
Büyük ağlarda mesajlaşma trafiği arttıkça sistemi yönetmek zorlaşır. Bu trafiği düzenlemek ve IP adreslerini daha verimli kullanmak için ağlar alt ağlara bölünür. Bu işlem, IP adresinin host (bilgisayar) kısmına ayrılan bitlerden bazılarının ödünç alınarak ağ (network) kısmına dahil edilmesiyle gerçekleştirilir,. Böylece ağdaki bilgisayar sayısı azaltılırken, ağ sayısı artırılmış olur.
Bu yapı hiyerarşik bir düzen sağlar; şöyle bir benzetme yapabiliriz bu durum yerleşim yerlerinin önce mahallelere, sonra caddelere ve sokaklara ayrılmasına benzer.
2. Alt Ağ Oluşturma Süreci ve Hesaplamalar
Alt ağ oluşturulurken, kurumun ihtiyaç duyduğu ağ sayısı ve her ağdaki bilgisayar sayısı dikkate alınır. İşlem sırasında şu formüller ve adımlar izlenir:
- Ödünç Alınacak Bit Sayısı: İhtiyaç duyulan alt ağ sayısını karşılamak için host kısmından kaç bitin (n) ödünç alınacağı şu formülle hesaplanır:
- 2n−2 ≥{İstenen Alt Ağ Sayısı}
- Burada "-2" çıkarılmasının nedeni, tüm bitlerin "0" veya tüm bitlerin "1" olduğu durumların (özel adresler oldukları için) bazı durumlarda kullanılamamasıdır,.
- Host Sayısı: Her bir alt ağda bulunabilecek bilgisayar sayısı (m kalan host bitleri olmak üzere) şu formülle bulunur: 2m−2=Kullanılabilir Host Sayısı
- Burada "-2" çıkarılır çünkü host kısmının tamamının "0" olduğu adres Ağ Adresi (Network ID), tamamının "1" olduğu adres ise Yayın Adresi (Broadcast) olarak kullanılır,.
3. Yeni Alt Ağ Maskesinin Belirlenmesi
Alt ağ oluşturulduğunda varsayılan alt ağ maskesi (subnet mask) değişir. Ödünç alınan bitler, maske üzerinde "1" olarak işaretlenir.
- Örneğin, C sınıfı bir adreste (varsayılan maske 255.255.255.0) 2 bit ödünç alınırsa, son oktetteki ilk iki bit "1" yapılır (11000000). Bu durumda son oktetin değeri 192 olur ve yeni maske 255.255.255.192 halini alır.
4. Adres Türlerinin Tespiti
Bir IP adresinin hangi ağa ait olduğunu veya ağın özelliklerini bulmak için Mantıksal VE (AND) işlemi kullanılır. IP adresi ile Alt Ağ Maskesi ikilik sistemde alt alta yazılır ve VE işlemine tabi tutulur,.
Bir alt ağ içinde hesaplanması gereken dört temel adres vardır:
- Alt Ağ Adresi (Network ID): IP adresi ile maskenin AND işlemi sonucunda çıkan adrestir. Host kısmındaki bitlerin tamamı "0"dır,.
- Broadcast (Yayın) Adresi: Ağdaki tüm cihazlara mesaj göndermek için kullanılır. Ağ adresinin host kısmındaki tüm bitlerin "1" yapılmasıyla elde edilir,.
- İlk IP Adresi: Ağ adresinden (Network ID) bir sonraki adrestir (Ağ Adresi + 1). Cihazlara atanabilir.
- Son IP Adresi: Broadcast adresinden bir önceki adrestir (Broadcast - 1). Cihazlara atanabilir.
5. Örnek Uygulama
C sınıfı örneğine (198.162.5.0) göre 4 adet alt ağ oluşturulmak istendiğinde:
- Formül () gereği bit ödünç alınır
- IP adresleri, ödünç alınan en sağdaki "1" bitinin değeri kadar artar (örneğin ). Yani ağlar 32'şer 32'şer artar (198.162.5.32, 198.162.5.64 gibi).
- Farklı alt ağlardaki bilgisayarlar (örneğin maskeleri 255.255.255.192 olanlar), aynı fiziksel ortamda olsalar bile yönlendirici (router) olmadan birbirleriyle doğrudan haberleşemezler,.
Analoji ile Özet
Bu konuyu pekiştirmek için şu benzetmeyi kullanabiliriz:
Alt ağ oluşturmayı bir şehrin adresleme sistemine benzetebiliriz. Şehir çok büyüdüğünde (büyük bir ağ), herkesi tek bir posta koduyla yönetmek imkansızlaşır. Bu yüzden şehri önce ilçelere/mahallelere (subnet/alt ağ) bölersiniz. Her mahallenin girişinde bir tabela (Ağ Adresi) vardır. O mahalledeki herkesi kapsayan duyurular mahalle meydanından (Broadcast Adresi) yapılır. Mahalledeki evler (Hostlar) ise bu iki özel nokta arasındaki numaraları alır. Postacı (Router), mektubun hangi mahalleye gideceğine bakarak (Subnet Mask ile kontrol ederek) doğru yere yönlendirir.